Hoe beweegt water door de bodem?

Het bepaalt niet alleen of planten voldoende vocht beschikbaar hebben, maar ook hoe nutriënten zich verplaatsen en hoe het bodemleven functioneert. Wat er met water gebeurt ná een regenbui of beregening, zegt daarom veel over de kwaliteit en het functioneren van de bodem. Om dit goed te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar waterinfiltratie en waterretentie en hoe deze samenhangen met het transport van nutriënten.

Van regen naar bodem: waterinfiltratie

Wanneer water op het land valt, zijn er grofweg twee mogelijkheden: het infiltreert in de bodem, of het stroomt af over het oppervlak. Waterinfiltratie is het proces waarbij water de bodem binnendringt. Hoe snel en hoeveel water kan infiltreren, hangt sterk af van de bodemstructuur:

Bodems met een goede kruimelstructuur en veel poriën laten water makkelijker door. Verdichte bodems of bodems met weinig structuur nemen water juist slecht op. Organische stof speelt een belangrijke rol in het creëren en behouden van die poriën. Als de infiltratiecapaciteit laag is, bijvoorbeeld bij hevige regen of een verdichte toplaag, kan water gaan afstromen. Dit wordt ook wel oppervlakkige afspoeling genoemd. Afspoeling betekent niet alleen verlies van water, maar vaak ook van bodemdeeltjes en nutriënten.

Water vasthouden: waterretentie

Niet al het water dat infiltreert, blijft beschikbaar voor planten. Een deel zakt verder weg naar diepere bodemlagen of het grondwater. Het water dat wél wordt vastgehouden in de wortelzone (rhizosfeer) heet bodemvocht. Waterretentie beschrijft het vermogen van de bodem om water vast te houden.Dit wordt bepaald door:

• Textuur (de verhouding tussen zand, silt en klei)
• Structuur (hoe bodemdeeltjes zijn gerangschikt)
• Organische stof (werkt als een spons en vergroot het watervasthoudend vermogen)

Een bodem met een goede waterretentie kan water bufferen. Tijdens natte periodes slaat het water op en tijdens droge periodes komt het water geleidelijk beschikbaar voor planten. Dit maakt gewassen minder afhankelijk van directe neerslag en verhoogt de stabiliteit van de productie.