Hoe is de landbouw door de jaren heen veranderd?

Sinds de tweede helft van de 20e eeuw heeft de sector in Europa een grote transformatie doorgemaakt. Nieuwe technologieën, het streven naar hogere opbrengsten en beleid gericht op voedselzekerheid hebben geleid tot intensivering van de teelt en de manier van werken die we nu kennen.

Van schaarste naar zekerheid

Na de Tweede Wereldoorlog stond Europa voor een duidelijke uitdaging: voldoende voedsel produceren voor een groeiende bevolking. De introductie van synthetische stikstofmeststoffen ( Haber-Bosch-proces ), pesticiden en mechanisatie maakten het mogelijk om de productie sterk te verhogen, arbeid te verminderen en grotere oppervlakten efficient te beheren. Vanaf de jaren 1960, tijdens de zogenaamde Groene Revolutie, nam deze ontwikkeling een vlucht. De landbouw werd productiever dan ooit tevoren, een prestatie die de basis legde voor de voedselzekerheid die nodig was en die we ook vandaag nog kennen.

Meer input, meer opbrengst

Om hoge opbrengsten te realiseren, werd het gebruik van kunstmest (vooral stikstof, fosfaat en kalium — NPK) steeds belangrijker. Dit maakte het mogelijk om gewassen precies te voeden wat ze nodig hadden om optimaal te groeien.Door schaalvergroting en het vaker telen van dezelfde gewassen (monoculturen) nam de druk van ziekten en plagen toe. Hierdoor ontwikkelde ook gewasbescherming (chemische gewasbestrijdingsmiddelen) zich snel. Door het gebruik van herbiciden, insecticiden en fungiciden konden boeren hun gewassen beter beschermen tegen ziekten, plagen en onkruid. Dit maakte het mogelijk om productieverlies en daarmee dus ook opbrengstverliezen te beperken.

In deze fase was het uitgangspunt logisch en effectief: meer input = hogere opbrengst. Voor veel boeren betekende dit stabiliteit, voorspelbaarheid en economische zekerheid.

Nieuwe inzichten uit de praktijk en wetenschap

Na verloop van tijd werd duidelijk dat intensivering ook effecten heeft op de lange termijn. Onderzoek, monitoring en praktijkervaring lieten zien dat een hoge input van meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen invloed hebben op bodemkwaliteit, water en biodiversiteit.Zo ontstond er:

• afname van organische stof en bodemleven door minder terugvoer van organisch materiaal;
• afname van biodiversiteit (bijv. insecten, bodemfauna en vogels);
• uitspoeling van nitraat naar grond- en oppervlaktewater;
• risico op residuen in water en voedsel;
• verstoring van bodemprocessen en het microbioom ;
• verzuring van bodems;
• resistentievorming in pathogenen en plaaginsecten.

Dit betekende niet dat eerdere keuzes fout waren, ze pasten tenslotte bij de kennis en uitdagingen van dat moment, maar wel dat er ruimte ontstond voor verdere verbetering.