Een gezonde tuin begint onder de grond

Een gezonde bodem is veel meer dan alleen grond waarin planten groeien. Het is een levend ecosysteem waarin bacteriën, schimmels, wormen en andere organismen samenwerken met plantenwortels. Samen spelen ze een belangrijke rol bij de structuur van de bodem, de beschikbaarheid van voedingsstoffen en het vermogen van de bodem om water vast te houden.

Juist in de herfst, wanneer het groeiseizoen langzaam ten einde loopt, is er veel te doen om de bodem gezond te houden en voor te bereiden op het volgende seizoen.

Wat maakt een bodem gezond?

Een gezonde bodem heeft een goede structuur, bevat organisch materiaal en biedt ruimte aan een grote verscheidenheid aan bodemorganismen.

Het bodemleven helpt bij het afbreken van organisch materiaal en het beschikbaar maken van voedingsstoffen voor planten. Zo kunnen schimmels verbindingen aangaan met plantenwortels en wormen bijdragen aan het mengen en beluchten van de bodem.

Ook de structuur van de bodem is belangrijk. Een bodem met voldoende poriën kan water opnemen en vasthouden, terwijl overtollig water kan wegzakken. Daardoor kan een goed gestructureerde bodem zowel tijdens droge periodes als bij hevige regen van waarde zijn.

Een gezonde bodem ontstaat echter niet vanzelf. Het is een proces van voortdurend opbouwen, voeden en beschermen.

De herfst: tijd om onder de grond te kijken

In de herfst verandert het uiterlijk van de tuin. Planten groeien minder snel, een deel van het gewas wordt geoogst en bladeren vallen op de grond. Toch betekent het einde van het groeiseizoen niet dat de bodem tot rust komt. Wortels, schimmels en bacteriën blijven actief zolang de omstandigheden dat toelaten. Organisch materiaal dat op of in de bodem terechtkomt, vormt een voedselbron voor het bodemleven. De herfst is daarom een goed moment om niet alleen op te ruimen, maar ook te kijken wat je juist kunt laten liggen, terugbrengen of met rust laten.

5 manieren om je bodem te helpen

1. Laat bladeren liggen

‍Bladeren worden vaak gezien als iets dat zo snel mogelijk moet worden opgeruimd. Maar in de natuur is een gevallen blad juist het begin van een nieuwe kringloop. Bladeren vormen een natuurlijke beschermlaag op de bodem. Ze helpen de bodem bedekt te houden en worden uiteindelijk afgebroken door bodemorganismen. Tijdens dit proces komen organische stoffen en voedingsstoffen weer beschikbaar voor het ecosysteem.

2. Maak compost

‍Ook compost past binnen deze natuurlijke kringloop. Groente- en fruitresten, bladeren en ander geschikt organisch materiaal worden door micro-organismen afgebroken tot compost. Deze compost kan vervolgens worden gebruikt om organische stof aan de bodem toe te voegen. Organische stof is belangrijk voor de bodemstructuur en vormt bovendien een voedselbron voor het bodemleven. Een composthoop is daarmee eigenlijk een klein ecosysteem op zichzelf.

3. Laat wortels zitten

‍Wanneer wortels afsterven, worden ze onderdeel van de organische stof in de bodem en kunnen ze worden afgebroken door het bodemleven. Daarnaast laten wortels gangen en poriën achter in de bodem. Deze kunnen bijdragen aan de structuur en de beweging van water en lucht in de bodem. De wortelzone is daarmee niet alleen belangrijk zolang de plant groeit. Ook na de oogst blijft wat onder de grond achterblijft onderdeel van de bodemkringloop.

4. Verstoor de bodem zo min mogelijk

‍Een bodem is opgebouwd uit verschillende lagen en heeft een structuur die door het bodemleven voortdurend wordt beïnvloed. Door regelmatig diep te spitten of de bodem intensief te bewerken, kan die structuur worden verstoord. Ook kunnen gangen van bijvoorbeeld wormen en andere bodemorganismen verdwijnen. Dat betekent niet dat je de bodem nooit mag bewerken. Het gaat vooral om bewust omgaan met bodembewerking en deze alleen toe te passen wanneer dat nodig is.

5. Bouw aan je bodem voor de lange termijn

‍Een gezonde bodem bouw je niet in een paar weken op. Het vraagt om een combinatie van maatregelen die elkaar door de seizoenen heen versterken. Denk aan voldoende organisch materiaal, bodembedekking, zo min mogelijk verstoring en aandacht voor een gezond wortelstelsel. Ook natuurlijke producten kunnen onderdeel zijn van die aanpak. Zeewierbiostimulanten kunnen bijvoorbeeld worden ingezet om natuurlijke processen rondom wortelontwikkeling en plant- en bodemgezondheid te ondersteunen. Zeewier bevat verschillende natuurlijke verbindingen die interessant zijn voor de interactie tussen plant, wortel en bodem. Daarom zien we een zeewierbiostimulant niet als vervanging van een gezonde bodem, maar als een mogelijke aanvulling op een bredere aanpak.